Seg lbarak ameqqran ɣer Tzeqqa n Dey

Axxam n Umezruy yettwabna ɣer tama n Bab Jedid, di Taqbaylit n Ufella n Lezzayer. Yettɛawed-d tulmisin tigejdanin n uxxam azzayri aqbur deg temdint taqburt. Yebna deg useggas 1930 sɣur umeskar Léon Claro, i wakken ad d-yessken amek yettwasefrak uxxam azzayri, iselsa d yifuyla-s, i d-yettwasuddsen ɣef tebḥirt talemmast.

Axxam amedya n Taqbaylit

D tasuddest tameskart i yessawḍen ad nefhem amek yettwasefrak uxxam azzayri aqbur, d wayen i t-yessemgired deg yifuyla d zzyana

Talɣut tasnarrayt

  • Isem n umkan: Axxam n Umezruy
  • Anaw: Axxam amedya s teɣzi taqburt
  • Tansa: Bab Jedid, Taqbaylit n Ufella, Lezzayer
  • Aseggas n ubnu: 1930
  • Ameskar: Léon Claro
  • Ayɣer i yettwassen: Tameskart n yixxamen n Taqbaylit
  • Anaw n tɣuri: Tamuɣli tadelsant d temeskart
  • Akud n tɣuri: Gar 30 d 45 n tesdatin
  • Kecčem ɣer daxel: Yelha ad tḥeqqeḍ yakan send ad truḥeḍ

Talɣut tameqqrant

Axxam i d-yettwasbadu i wakken ad nefhem Taqbaylit

Mačči d axxam i yellan seg tallit n tazwara n temdint n Lezzayer, akken ara d-yawi yisem-is. Yebna deg useggas 1930, deg tallit n uneɣlaf akked umezruy n uḥkem aṛumi, i usmekti n mi ara d-teḍru mi ara d-tkemmel tmenṭ n useɣel n Lezzayer.

Ameskar Léon Claro yessuddes-it i wakken ad d-yesken talɣiwin d yifuyla i yettwassnen deg yixxamen iqburen n Taqbaylit. Llan wid i d-yennan belli deg ubnu-s ttwasqedcen kra n yiferdisen seg yixxamen iqburen i yettwahdem deg lawan n usnefli n temdint.

Deg tazwara, yella yettwasemma Axxam n Tmenṭ, syen yettwabeddel yisem-is ɣer Axxam n Umezruy, i d-yemmalen azayen ameqqran n umezruy n Lezzayer.

Seg Uxxam n Tmenṭ ɣer Uxxam n Umezruy

Axxam i yebnan deg 1930

Axxam-a yettwabna am umkan n uskan d uselmed. Yessawal i yimdanen ad walin iswiren yemgaraden n uxxam azzayri aqbur:

  • anekcum yettwammesten;
  • tebḥirt talemmast;
  • tizeqqa n tlemmast;
  • tixxamin n tɣimit;
  • azagur n uxxam.

Ur d-yelli ara d anɣal n yiwen uxxam kan, maca d tasuddest tameskart i d-yekkan seg yixxamen iqburen n temdint taqburt.

Amkan s umezruy yemgaraden

Mi yebna, Axxam n Tmenṭ yettwaseqdec i yiswiwin n tedbelt d tɣuriwin tidelsanin. Mi yettwaseggem, yettwabeddel yisem-is ɣer Axxam n Umezruy, yerna yeṭṭef-d tirmatin ɣef yidles d ummesten n umezruy n temdint n Lezzayer.

Ass-a, amkan-a yessenkad-d sin n yiswiren:

  1. Tameskart n yixxamen n Taqbaylit;
  2. Amek i tettwaselmed d tettwaskan tmeskart-a deg tallit n uneɣlaf.

Tameskart i yettmuqulen ɣer daxel

Am yiɣersiwin n yixxamen n Taqbaylit, Axxam n Umezruy yebna ɣef tebḥirt talemmast, i yettusemman wast ed-dar, anamek-is “talemmast n uxxam”. Tebḥirt-a tettak tafat d tɣawsa, yerna tesdukkel gar tixxamin yemgaraden.

Seg ubrid, axxam yettban d amḍiq d umesten. Tameskart-is tettban s wass-aḍen mi ara yekcem umdan seg tewwurt. Tuddsa-a tettḥeqqeq amesten n tudert tusligt n twacult, yerna temgarad ɣef tzeqqa timeldanin n tmeskart Turupit.

Tizeqqa, tiqweṛṛa, teẓẓulin, lkashi d yiferdisen n useɣwen i ttaken i uxxam talɣa-s tusligt. Azagur n uxxam daɣen yeskan-d azal n yimeḍqan n berra deg tudert n yal ass n wid i yezdeɣen Taqbaylit.

Iferdisen i ilaq ad ten-tmuqleḍ

1. Tebḥirt talemmast

D ul n uxxam. Tettɛawan deg usuddes n unekcum d uffuɣ, yerna tettak tafat d uḍuḍ i yimeḍqan n daxel.

2. Tizeqqa d tiqweṛṛa

Qqiment ɣef tebḥirt talemmast, u ttakent abrid ɣer tixxamin yemgaraden.

3. Lkashi

Iniwen d yifuyla-nsen zeyyinen iẓuran n tzeqqa, yerna mmesten-d iḥricen inaddayen n yigduden.

4. Tiwwura d yiseɣwen

Skanen-d leɛnaya i d-yettunefken i yiferdisen n useqdec d yiferdisen n zzyana

Iwellihen i tɣuri

Axxam n Umezruy yella di Taqbaylit n Ufella, ɣer Bab Jedid d lqalɛa. Imi abrid yesɛa asawen, aṭas n iserdan d yiqeddicen ur nemṣada ara, yelha ad tleseḍ arrac n usirem.

Tɣuri tettawi azal ameqqran ma tedda-d s usegzi ɣef usuddes n uxxam azzayri aqbur. Tɣuri s umselway daɣen tettɛawan ad tferneḍ gar yiferdisen i d-yekkan seg tmeskart taqburt d yiswiwin i ɣef i yebna uxxam deg 1930.

Send ad truḥeḍ

  1. Ḥeqqeḍ ma yella yezmer umdan ad yekcem ɣer daxel;
  2. Sers azal n 30 ɣer 45 n tesdatin;
  3. Seddukel tɣuri n uxxam akked usenqed deg Taqbaylit n Ufella.