Deg ul n Lqṣaba n Lezzayer, Taxxamt n Xedduǧ Taderwict teskan-d, s tebṛat-is taḥeṛṛut, tazmert d lḥeṛma n yexxamen imeqqranen n Lezzayer deg tallit Tturkit. Axxam-a yettwaf s ufrag n daxel, s tḥunatin, s yiɣersiwen n umaṛṛa akked zliǧ azeggaɣ.
Ass-a, axxam-a yesɛa Asensu Aɣelnaw n Tfellaḥin d Yinejmaɛen n Yidles, i d-yettwasnen s tfellaḥin, s tudert d yidles n temnaḍin yemgaraden n Lezzayer.
Amezruy n uxxam-a mazal yesɛa kra n umeslay. Kra n yimussnawen qqaren belli lebni-s amezwaru yella-d azal n useggas 1570, maca wid i yessnen amezruy n yimukan sseɣtayen-d azal n uselḥu ameqqran i d-yellan deg 1789.
Deg useggas-nni, Ḥasan Xeznedji, ameksa n tebṛat n dey Muḥemmed Uṯman, yeẓẓa tamurt-a i yelli-s Xedduǧ. Seg wass-nni, axxam yeqqim yettwassen s yisem-is.
Deffir n useggas 1830, tasudest tasertant teḥbes axxam-a, u tettwasqed d tansa tamezwarut n tɣiwant n Lezzayer. Sin ɣur-s, yettwaḥbes i tfellaḥin akked tneɣriwin n umezruy, armi yuɣal deg useggas 1987 d Asensu Aɣelnaw n Tfellaḥin d Yinejmaɛen n Yidles.
Yiwen n umeslay n temsalt yerna belli Xedduǧ trennuḍ s wallen-is acku tettmuqul aṭas ɣer tewlaft-is deg lmṛaya, ɣef waya i as-semman “Taderwict”. Maca, tamacahut-a d nettat kan seg timawit n Lqṣaba, ur ilaq ara ad tt-neḥseb d tidet tamezrayt yettwaseɣten.
Lebni d usnulfu
Taxxamt n Xedduǧ Taderwict d yiwet gar yisekkilen ifazen n lebni n yexxamen n tallit Tturkit i yeqqimen deg Lqṣaba n Lezzayer. Asewjed n daxel-is yettḥeṛṛem ɣef tuffra n yimdanen, ilmend n yizerfan n yexxamen iqburen n Lezzayer.
Asensu yesɛa daɣen aṭas n tneɣriwin i d-yemmalen lɣella n yidles n Lezzayer, am:
Amkan-a yessemlil sin n yidlesen imeqqranen: lebni amezray n temdint n Lezzayer akked tfellaḥin n temnaḍin yemgaraden.
Am yexxamen-nniḍen n Lqṣaba, tabṛat n berra tesɛa talɣa taḥeṛṛut, maca lǧemal-is yettban-d mi ara tekcem. Tabburt tettawi ɣer yeẓra d yiberdan imseḍfaren i qqaren “sqifa”, i yettwaheyyan i useḥbiber ɣef tuffra n yimdanen. Sin ɣur-s, aselway yettawi ɣer ufrag ameqqran, i d-yettwaḥeṛṛen s tḥunatin, s yexxamen akked yiɣersiwen.
Tiɣeṛsiwin, yiɣersiwen, iferdisen yettwaẓnen akked zliǧ ssekanen-d lḥeṛma d lfeṭṭa n lebni n yexxamen n Lezzayer.
Taxxamt n Xedduǧ Taderwict d yiwet gar yexxamen imezrayen ifazen n Lqṣaba n Lezzayer. Ttuɣal d uxxam ameqran deg taggara n tasut tis semmus, maca mazal tḥeṛrez afrag-is, tiḥunatin-is akked uzegzaw n lḥeṛṛa-is.
Ssebba n usensu i yesɛan daxel-is, yezmer umuẓẓu ad yissin yiwen n uxxam Tturki aqbur, yerna ad yeẓṛeḍ amgired n tfellaḥin d yidlesen n Lezzayer.
Ilaq ad tettwaxeḍ tmuɣli s ssusm akked lḥeṛma, acku amkan-a mačči kan d amkan n tmuɣli, maca d adeg n uḥraz n tkatit akked umezruy n yidles azzayri.