Axxam n Umezruy yettwabna ɣer tama n Bab Jedid, di Taqbaylit n Ufella n Lezzayer. Yettɛawed-d tulmisin tigejdanin n uxxam azzayri aqbur deg temdint taqburt. Yebna deg useggas 1930 sɣur umeskar Léon Claro, i wakken ad d-yessken amek yettwasefrak uxxam azzayri, iselsa d yifuyla-s, i d-yettwasuddsen ɣef tebḥirt talemmast.
Axxam amedya n Taqbaylit
D tasuddest tameskart i yessawḍen ad nefhem amek yettwasefrak uxxam azzayri aqbur, d wayen i t-yessemgired deg yifuyla d zzyana
Axxam i d-yettwasbadu i wakken ad nefhem Taqbaylit
Mačči d axxam i yellan seg tallit n tazwara n temdint n Lezzayer, akken ara d-yawi yisem-is. Yebna deg useggas 1930, deg tallit n uneɣlaf akked umezruy n uḥkem aṛumi, i usmekti n mi ara d-teḍru mi ara d-tkemmel tmenṭ n useɣel n Lezzayer.
Ameskar Léon Claro yessuddes-it i wakken ad d-yesken talɣiwin d yifuyla i yettwassnen deg yixxamen iqburen n Taqbaylit. Llan wid i d-yennan belli deg ubnu-s ttwasqedcen kra n yiferdisen seg yixxamen iqburen i yettwahdem deg lawan n usnefli n temdint.
Deg tazwara, yella yettwasemma Axxam n Tmenṭ, syen yettwabeddel yisem-is ɣer Axxam n Umezruy, i d-yemmalen azayen ameqqran n umezruy n Lezzayer.
Seg Uxxam n Tmenṭ ɣer Uxxam n Umezruy
Axxam i yebnan deg 1930
Axxam-a yettwabna am umkan n uskan d uselmed. Yessawal i yimdanen ad walin iswiren yemgaraden n uxxam azzayri aqbur:
Ur d-yelli ara d anɣal n yiwen uxxam kan, maca d tasuddest tameskart i d-yekkan seg yixxamen iqburen n temdint taqburt.
Amkan s umezruy yemgaraden
Mi yebna, Axxam n Tmenṭ yettwaseqdec i yiswiwin n tedbelt d tɣuriwin tidelsanin. Mi yettwaseggem, yettwabeddel yisem-is ɣer Axxam n Umezruy, yerna yeṭṭef-d tirmatin ɣef yidles d ummesten n umezruy n temdint n Lezzayer.
Ass-a, amkan-a yessenkad-d sin n yiswiren:
Tameskart i yettmuqulen ɣer daxel
Am yiɣersiwin n yixxamen n Taqbaylit, Axxam n Umezruy yebna ɣef tebḥirt talemmast, i yettusemman wast ed-dar, anamek-is “talemmast n uxxam”. Tebḥirt-a tettak tafat d tɣawsa, yerna tesdukkel gar tixxamin yemgaraden.
Seg ubrid, axxam yettban d amḍiq d umesten. Tameskart-is tettban s wass-aḍen mi ara yekcem umdan seg tewwurt. Tuddsa-a tettḥeqqeq amesten n tudert tusligt n twacult, yerna temgarad ɣef tzeqqa timeldanin n tmeskart Turupit.
Tizeqqa, tiqweṛṛa, teẓẓulin, lkashi d yiferdisen n useɣwen i ttaken i uxxam talɣa-s tusligt. Azagur n uxxam daɣen yeskan-d azal n yimeḍqan n berra deg tudert n yal ass n wid i yezdeɣen Taqbaylit.
Iferdisen i ilaq ad ten-tmuqleḍ
1. Tebḥirt talemmast
D ul n uxxam. Tettɛawan deg usuddes n unekcum d uffuɣ, yerna tettak tafat d uḍuḍ i yimeḍqan n daxel.
2. Tizeqqa d tiqweṛṛa
Qqiment ɣef tebḥirt talemmast, u ttakent abrid ɣer tixxamin yemgaraden.
3. Lkashi
Iniwen d yifuyla-nsen zeyyinen iẓuran n tzeqqa, yerna mmesten-d iḥricen inaddayen n yigduden.
4. Tiwwura d yiseɣwen
Skanen-d leɛnaya i d-yettunefken i yiferdisen n useqdec d yiferdisen n zzyana
Axxam n Umezruy yella di Taqbaylit n Ufella, ɣer Bab Jedid d lqalɛa. Imi abrid yesɛa asawen, aṭas n iserdan d yiqeddicen ur nemṣada ara, yelha ad tleseḍ arrac n usirem.
Tɣuri tettawi azal ameqqran ma tedda-d s usegzi ɣef usuddes n uxxam azzayri aqbur. Tɣuri s umselway daɣen tettɛawan ad tferneḍ gar yiferdisen i d-yekkan seg tmeskart taqburt d yiswiwin i ɣef i yebna uxxam deg 1930.
Send ad truḥeḍ