Deg Leqṣaba n Lezzayer, asensu n Sidi Abderrahmane Eṭ-Ṭaɛlibi yegber tamezgida, agensu n Sidi Abderrahmane, ixeddamen n ddin akked kra n yimḍel. Yebna ɣef yimeḍqan n yiwen umusnaw ameqqran n lqern wis 15. D amkan n lɛibada, maca daɣen d amkan i d-yettmeslayen ɣef umezruy adyan akked umezruy n temdint.
Asensu n Sidi Abderrahmane Eṭ-Ṭaɛlibi yebna ɣef umḍiq n unẓar n umusnaw ameqqran, i yuɣalen d bab n temdint n Lezzayer. Tamezduɣt n kubba tebna deg useggas 1611, sakin tamezgida tebda tettwaxeḍem seg 1696. Aya yerra asensu d yiwen gar yisensuten imeqqranen n Leqṣaba. Taqubbat-is, miḥrab-is, taserdunt-is akked tileslawin-is s usliz, mmlen-d lɣani n tẓuri n tmezgida n Lezzayer deg tallit n Uṯmani.
Deg uḥric-is, llan yixxamen n lɛesker, tiɣerɣar, yiwen uḥric n waḍu, imukan n usseḥbiber akked kra n tɣawsiwin i yettwasnen i useqdec-is. S lmendad n wanda yella akked wamek i yettwaḥeṣṣer, yella d amḍiq am tmeddurt teḥṣen iman-is, ɣef usawen n Lezzayer.
Sidi Abderrahmane Eṭ-Ṭaɛlibi, ilul deg useggas 1384 yemmut deg 1471, yella d yiwen gar yimussnawen imeqqranen n ddin n Lmeɣreb n tallit talemmast. Yella d afqih, d amesnaw n ddin akked umesqed n Leqṛan. Aṭas n tudert-is i yefka i uselmed akked usiweḍ n tmusni.
Tazmert-is n ddin tettnerni seg wass ɣer wayeḍ, almi tɛedda iɣallen n yiselmaden-is. Imdanen n Lezzayer, iḥemmlen cwiṭ akka cwiṭ akken ad d-ḥedren taddart-is, uɣalen t-ḥesben d bab n temdint-nsen.
Asensu i yebnan ɣef unẓar-is yessebgan azal ameqqran i sɛan medden i tmedyazt-is. Han-aya ass-a mazal yeqqen ɣer tmagit adyan, tadelsant akked tmetti n Leqṣaba n Lezzayer.
Seg uḍebsi ɣer kubba
Mi yemmut Sidi Abderrahmane Eṭ-Ṭaɛlibi deg useggas 1471, amḍiq anda i yettwaḍfen yuɣal d amkan n tmedyazt akked usirem. Di tazwara n lqern wis 17, tebna tamezduɣt tamezwarut n kubba, d asensu n yimḍel i yettwaɣen s taqubbat, i wakken ad tili deg-s tneḍṭ n Sidi Abderrahmane.
Taqubbat-a tuɣal d ul n usensu. Sakin, ttwarna-d yiwen n umḍiq akked kra n tɣawsiwin-nniḍen ɣur uḍebsi, iwakken ad d-awiḍ imezdaɣ akked wid i d-yettasen ɣer tmezgida.
Asebded n tmezgida
Deg useggas 1696, deg tallit n Dey Ḥaj Aḥmed, asensu yettwaseggem u yettwabḍa s usebded n tmezgida. Yiwen n uselkim i yellan ɣef tewwurt-is yeḥrez-d azemz n tebni.
Amahil yedda deg yiseggasen imezwura n lqern wis 18. Yiwen n uselkim-nniḍen yemmal-d belli amahil yemmed deg 1730, deg tallit n Dey Abdi Pacha. Tamezgida i nesseqdac ass-a d tazwara n waṭas n tnezzay akked usnerni i d-yellan ɣef uḍebsi aqbur.
Asensu yeqqnen ɣer umezruy n Lezzayer
Asensu-a ur yeḥrez ara kan tneḍṭ n Sidi Abderrahmane. Daɣen, deg-s ttwaḍfen kra n yimdanen yettwasnen deg umezruy n Lezzayer akked n Lwilaya n Lezzayer.
Tneḍṭ n yimdanen-a teǧǧ asensu ad yesɛu azal ameqqran deg usmekti. D amkan anda i d-ttemlilin umezruy adyan n temdint, ccan n yimezdaɣ-is, akked tmacint n kra n yimdanen n tnezzayt.
Amezwaru deg Leqṣaba n Lezzayer, i yettwaḥesben deg umalu n UNESCO seg 1992, asensu-a mazal yella deg-s uxeddim n uḥraz akked usnerni.
Taẓuri
Asensu yebna ɣef uḍebsi n tneḍṭ. Yella s talɣa n uzareɣ, s taqubbat ɣef usawen, d talɣa yettwasnen deg teẓuri n yikubba n Lmeɣreb.
Deg daxel, iẓuran n yisulas sseɣtayen seg talɣa n uzareɣ ɣer talɣa n tmanyat n ljiha i d-yettɛawanen taqubbat. Miḥrab yettwaḥeṣṣer s sin n yisulas imeẓyanen, akked yettwazdeɣ s tileslawin s usliz.
Taserdunt, i yesɛan talɣa n uzareɣ, tettwaferrez s waṭas n yiswiren i d-yettwazdeɣen s yikeddasen ur nesɛi ara tuffɣa akked tḥeḍḍarin n usliz. Taẓuri-a tessemlal gar tɣawsiwin n tẓuri n Lezzayer akked yiwen n usirem n tẓuri n tallit n Uṯmani.
Aẓer n Sidi Abderrahmane Eṭ-Ṭaɛlibi yesra ad tiliḍ s wudem yemgaraden ɣef uẓer n umkan i yettwaheyyan kan i turizt. Tamezgida akked ugensu mazal ttwasqedcen deg lɛibada akked tmedyazt n ddin.
Ɛeṛḍ ad tmuqleḍ s leɣḍa ɣer wamek i yebna usensu, taqubbat, taserdunt akked tɣawsiwin n usliz. Ma yella yezmer umdan ad yekcem ɣer daxel, ilaq ad yeḥrez lḥerma n umkan, ad yeqqim s talwit, u ad yeḥder uqbel ad yeṣṣwer imdanen.